Bir darbenin anatomisi Kitap Kapağı Bir darbenin anatomisi
Yılmaz Öztuna
Siyasi Tarih
Babıali Yayınları
2011-01-01
Deneme
472
13.Baskı
İstanbul
Karton Kapak - Kitap Kağıdı
Türkçe
http://www.bky.com.tr/

Tarih 30 Mayıs 1876. Yer Feriye Sarayı. Sultan Abdülaziz'in avrupa seyahatinin üzerinden tam 9 yıl geçmişti. Osmanlı'nın kanayan yarası Jön Türkler'in devlet içinde etkin olmaya başladıkları bir dönemdi. Yeğeni şehzade II. Abdülhamid, şehzadelik yıllarında tanıma fırsatı bulduğu Jön Türkler’le ilgili düşüncelerini burdan okuyabilirsiniz.

Osmanlı padişahı ve 97. İslâm halifesi olan Sultan Abdülaziz tarihin en acı hadiselerinden biriyle tahttan indirilerek öldürüldü. Darbeyi en iyi anlatan eserlerden biri o dönemin şahitlerinin ifadelerini naklederek yazan Yılmaz Öztuna'nın "Bir Darbenin Anatomisi" adlı eseridir. Yılmaz Öztuna bu kitabında 1876 askeri darbesini, Sultan Abdülaziz'in tahttan indirilmesi ve ölümü hadiselerini bütün detayları ile kaleme almıştır. Eser olayları anlatırken o dönemin bütün şahitlerinin ifadelerinin birinci elden kaynaklardan ve belgelerden aktarması açısından önemlidir.

Eserde sadece siyasi tarih anlatılmamış dönem şahsiyetlerinin kişilik analizleri de yapılmıştır. Kişilik analizleri üzerinden tarihi karakterlerle ilgili birçok beyanat bulunmaktadır. Bu nedenle dönemin siyasi tarih kitaplarıyla karşılaştırarak okunması eserin idrâkını mümkün kılacaktır.

Eseri okumak II.Abdülhamid Han ve Osmanlı Devleti'nin son dönemini anlamak açısında fevkâle önem arz etmektedir.

Bir Darbenin Anatomosi’nde 1876 Darbesi Özeti:

1876 darbesi ve Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilip öldürülmesi
1876 darbesini gerçekleştirenler

Tarihi vesikalara göre dönemin Sadrazamı Midhat Paşa ve Genelkurmay Başkanı Hüseyin Avni Paşa olayla ilgili baş müsebbib olarak görülmüştür. Olayda adı geçen diğer şahıslar Sadrazam Midhat Paşa, Mütercim Rüşdü Paşa, Şeyhülislam Hayrullah Efendi, Bahriye Nazırı Kayserili Ahmed Paşa ve Harbiye-Askeri Mektepler Kumandanı Süleyman Paşa.

Genel olarak 1876 darbesine giden süreci ve eylemi hazırlayan ve uygulayan kişilerin önemine dikkat etmek gerekir. Osmanlı Devleti’inde padişahtan sonra devlet yönetiminde en güçlü konumda olan sadrazamlık şeyhülislamlık ve seraskerlik gibi kilit noktalara atanmış kişiler bu olayın içerisinde oldular. Belki hepsinin farklı bir amacı vardı bu darbe için ama ortak emelleri Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesiydi.

Darbenin gerçekleştirilmesi için uygun ortam hem dışarıdan yabancı düşman devletlerin Osmanlı’nın iç işlerine müdahalesi ve bazı karışıklıklar çıkartmaları neticesinde oluşturulmuş, hem de içeride Osmanlı devlet ve bürokrasi adamlarının yabancı devletlerin güdümüne girmesi ve desteğiyle gerekli olan ortam sağlanmıştır.

Hadise şöyle; 1876’da bir gece Dolmabahçe Sarayı gemilerle sarılıyor, darbe yapılıyor, Sultan tahttan indiriliyor. Sultan Abdülaziz’i önce Topkapı Sarayı’na kapatıyorlar, 4 gün sarayda kalıyor. Topkapı, çok soğuk bir saray. O günlerde bir yaşantı olmadığı için çok pejmürde. Abdülaziz rahatsız oluyor. ‘Beni başka yere götürün’ diyor. Alıyorlar, Feriye Sarayları’na götürüyorlar. Abdülaziz, 22 gün kadar Feriye’de kalıyor ve o gece içeriye adamlar sokuluyor. Kendisini öldürmüş süsü verilerek, bu büyük adamı bileklerini keserek öldürüyorlar.

Tarihi vesikalara göre dönemin Sadrazamı Midhat Paşa ve Genelkurmay Başkanı Hüseyin Avni Paşa olayla ilgili baş müsebbib olarak görülmüştür. Olayda adı geçen diğer şahıslar Sadrazam Midhat Paşa, Mütercim Rüşdü Paşa, Şeyhülislam Hayrullah Efendi, Bahriye Nazırı Kayserili Ahmed Paşa ve Harbiye-Askeri Mektepler Kumandanı Süleyman Paşa.

Genel olarak 1876 darbesine giden süreci ve eylemi hazırlayan ve uygulayan kişilerin önemine dikkat etmek gerekir. Osmanlı Devleti’inde padişahtan sonra devlet yönetiminde en güçlü konumda olan sadrazamlık şeyhülislamlık ve seraskerlik gibi kilit noktalara atanmış kişiler bu olayın içerisinde oldular. Belki hepsinin farklı bir amacı vardı bu darbe için ama ortak emelleri Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesiydi.

Darbenin gerçekleştirilmesi için uygun ortam hem dışarıdan yabancı düşman devletlerin Osmanlı’nın iç işlerine müdahalesi ve bazı karışıklıklar çıkartmaları neticesinde oluşturulmuş, hem de içeride Osmanlı devlet ve bürokrasi adamlarının yabancı devletlerin güdümüne girmesi ve desteğiyle gerekli olan ortam sağlanmıştır.

Hadise şöyle; 1876’da bir gece Dolmabahçe Sarayı gemilerle sarılıyor, darbe yapılıyor, Sultan tahttan indiriliyor. Sultan Abdülaziz’i önce Topkapı Sarayı’na kapatıyorlar, 4 gün sarayda kalıyor. Topkapı, çok soğuk bir saray. O günlerde bir yaşantı olmadığı için çok pejmürde. Abdülaziz rahatsız oluyor. ‘Beni başka yere götürün’ diyor. Alıyorlar, Feriye Sarayları’na götürüyorlar. Abdülaziz, 22 gün kadar Feriye’de kalıyor ve o gece içeriye adamlar sokuluyor. Kendisini öldürmüş süsü verilerek, bu büyük adamı bileklerini keserek öldürüyorlar.